2025 yılı, Türkiye tarım ve gıda sektörü açısından küresel belirsizliklere rağmen ihracatta önemli bir eşiğin aşıldığı bir yıl olarak kayda geçti. İklim koşullarının üretim üzerindeki baskısı, maliyet artışları ve küresel talepteki dalgalanmalara rağmen Türkiye, tarım ve gıda ürünlerinde dış pazarlardaki gücünü korumayı başardı. Yıl sonunda ulaşılan ihracat rakamları, sektörün stratejik önemini bir kez daha ortaya koydu.
TARIM VE GIDA İHRACATINDA GENEL GÖRÜNÜM
2025 yılı itibarıyla Türkiye’nin tarım, gıda ve içecek ihracatı yaklaşık 27,8 milyar dolar seviyesine ulaşırken, geniş tanımlı tarım sektörü ihracatı (orman ve ilgili ürünler dahil) 36,4 milyar doları aşarak tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı.
Bu performans, bir önceki yıla göre sınırlı bir artış anlamına gelse de küresel ticarette daralma eğiliminin yaşandığı bir dönemde elde edilmesi bakımından dikkat çekici. Tarım sektörü, toplam ihracat içinde yaklaşık %15 civarında pay alarak Türkiye ekonomisinin temel taşı olmaya devam etti.
Yıl içinde özellikle ilk 10 ayda 22 milyar doların üzerinde ihracat yapılması, yıl sonu performansının güçlü geleceğinin sinyalini vermişti.
EN FAZLA İHRACAT YAPILAN ÜLKELER
2025 yılında Türkiye’nin tarım ve gıda ürünlerinde en büyük pazarları geleneksel olarak Avrupa ve yakın coğrafya oluşturdu.
Başlıca ihracat yapılan ülkeler şunlar oldu:
• Irak
• Almanya
• Rusya
• ABD
• Birleşik Krallık
• İtalya
• Fransa
• İspanya
• Hollanda
• Romanya
Bu ülkeler arasında özellikle Irak, Almanya ve Rusya, gıda ve tarım ürünlerinde en fazla ihracat yapılan ilk üç pazar olarak öne çıktı.
Genel ihracat verilerine bakıldığında ise Almanya’nın Türkiye’nin en büyük ticaret ortağı olmayı sürdürdüğü, ABD ve Birleşik Krallık’ın da üst sıralarda yer aldığı görülüyor.
ÜRÜN BAZINDA İHRACAT KALEMLERİ
Türkiye’nin tarım ve gıda ihracatında ürün çeşitliliği oldukça geniştir. 2025 yılında öne çıkan başlıca ürün grupları şu şekilde sıralanabilir:
1. Fındık ve Kuru Meyveler
Türkiye’nin geleneksel ihracat lideri olan fındık, 2025 yılında da en önemli döviz kaynaklarından biri olmayı sürdürdü.
• 122 ülkeye fındık ihracatı yapıldı
• Toplam gelir: 2,25 milyar dolar
• En büyük pazar: Almanya (614 milyon dolar)
Kuru üzüm, incir ve kayısı gibi ürünler de özellikle Avrupa pazarında güçlü talep gördü.
2. Yaş Meyve ve Sebze
Narenciye ürünleri, domates, biber ve kiraz gibi ürünler başta Rusya, Irak ve Doğu Avrupa ülkelerine yoğun şekilde ihraç edildi.
Bu grup, Türkiye’nin coğrafi avantajı sayesinde hızlı teslimat ve tazelik avantajı ile rekabet gücünü artırdı.
3. Hububat ve Mamulleri
Un, makarna ve bulgur gibi işlenmiş ürünler Türkiye’nin katma değerli ihracat kalemleri arasında yer aldı. Ancak 2025 yılında bazı dönemlerde un ihracatında düşüş yaşandığı dikkat çekti.
4. Zeytin ve Zeytinyağı
Ege Bölgesi merkezli üretimle özellikle Avrupa Birliği ülkelerine ihracat gerçekleştirildi.
5. Su Ürünleri ve Hayvansal Ürünler
Levrek ve çipura gibi su ürünleri, Avrupa başta olmak üzere birçok pazarda talep gördü. Tavuk eti ve süt ürünleri de ihracat kalemleri arasında yer aldı.
BÖLGESEL DAĞILIM VE İHRACATIN COĞRAFYASI
Türkiye’nin tarım ihracatında coğrafi dağılım incelendiğinde üç ana bölge öne çıkmaktadır:
• Avrupa Birliği ülkeleri: Yüksek katma değerli ve standartlara uygun ürünlerin ana pazarı
• Orta Doğu (özellikle Irak): Temel gıda ürünlerinde en büyük hacim
• Rusya ve BDT ülkeleri: Yaş meyve-sebze ihracatında güçlü pazar
Örneğin yılın ilk dönemlerinde en fazla ihracatın Irak’a yapılması, Türkiye’nin yakın pazarlardaki güçlü konumunu ortaya koydu.
SEKTÖREL VE BÖLGESEL PERFORMANS
2025 yılında özellikle Ege Bölgesi, tarım ihracatında önemli bir rol oynadı:
• Ege Bölgesi ihracatı: 7,5 milyar dolar
• Türkiye toplamındaki payı: yaklaşık %21
Bu bölge, kuru meyve, zeytinyağı ve işlenmiş tarım ürünlerinde lider konumunu sürdürdü.
DIŞ TİCARET DENGESİ VE RİSKLER
Her ne kadar ihracat güçlü seyretse de 2025 yılında dikkat çeken en önemli gelişmelerden biri ithalattaki artış oldu.
• Gıda ve tarım ithalatı: 22,8 milyar dolar
• İhracat: 27,8 milyar dolar
Bu durum, dış ticaret fazlasının daralmasına yol açtı. Özellikle yem, gübre ve bazı hammaddelerde dışa bağımlılık, sektörün kırılganlığını artırdı.
2025 YILININ GENEL DEĞERLENDİRMESİ
2025 yılı Türkiye tarım ve gıda ihracatı açısından şu temel sonuçları ortaya koydu:
• Rekor seviyede ihracat (36,4 milyar dolar geniş tanım)
• Yakın pazarlara bağımlılığın sürmesi
• Katma değerli ürünlerde artış eğilimi
• İthalattaki hızlı yükseliş nedeniyle daralan dış ticaret fazlası
Sonuç olarak Türkiye, 2025 yılında tarım ve gıda ihracatında küresel rekabet gücünü korumayı başarmış, ancak sürdürülebilir büyüme için üretim verimliliği, maliyet kontrolü ve pazar çeşitlendirmesi gibi alanlarda yeni adımlar atılması gerektiği bir kez daha ortaya çıkmıştır.
Tarım sektörü, sadece ekonomik değil aynı zamanda stratejik bir alan olarak Türkiye’nin dış ticaretinde belirleyici rolünü önümüzdeki yıllarda da sürdürecektir.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
Zaferozcivan59@gmail.com